1. Co to jest Grodzisko Raciąż?

Grodzisko Raciąż zwane również Kasztelanią Raciąż to średniowieczna osada będąca najstarszym grodem południowej części Pomorza Gdańskiego, wybudowana na niewielkiej wyspie na jeziorze Śpierewnik.

2. Historia Kasztelani Raciąż

Pierwsze ślady osadnictwa w tym miejscu przypadają jednak na okres neolitu (ok. 3500-3000 lat p.n.e). Z kolei pierwszej pisemnej wzmianki o Grodzisku Raciążu dokonał książę Sambor w 1178 r., a dotyczyła ona danin jakie gród składał klasztorowi cystersów w Oliwie. Kolejna zaś pochodzi z 1256 r. i wtedy to odnotowano zdobycie i zniszczenie Kasztelanii przez armie Książąt Przemysława, Bolesława i Kazimierza Kujawskiego w czasie walk ze Świętopełkiem, ówczesnym panem tych ziem. Co ciekawe, pomimo że poziom wód jeziora był wyższy niż obecnie o 1 m, wrogie wojska z łatwością przedostały się pod osadę, a sprzyjał im silny mróz, pod wpływem którego wody jeziora zamarzły.

Gród po najeździe odbudowano, a Raciąż stał się ważnym ośrodkiem władzy świeckiej i kościelnej na tych ziemiach. W celu zapewnienia skuteczniejszej ochrony, Kasztelania otoczona została dwoma wałami: wysokim i niższym, połączonymi drewnianym pomostem. Na zewnątrz wałów założono natomiast cmentarz.

Niestety, na początku XIV wieku rolę najważniejszego ośrodka w okolicy zaczęła przejmować Tuchola, a Raciąż tracił na znaczeniu. W 1307 roku gród został sprzedany Krzyżakom, a niszczycielskie pożary, które zaczęły je dodatkowo trawić, przyspieszyły upadek Grodziska.

3. Stan obecny Grodziska Raciąż

Prace archeologiczne na terenie obecnego Grodziska trwały od lat 70-tych do 90-tych XX wieku. W czasie wykopalisk odkryto pozostałości po 5 domach. A dzięki zaangażowaniu miłośników tych ziem i m.in dofinansowaniu z Unii Europejskiej rozpoczęto wielką rekonstrukcję Kasztelanii Raciąż. Zakończyła się ona w 2012 r. i od tego momentu udostępniona jest zwiedzającym. Jedynie w 2017 r. po przejściu silnej nawałnicy przez te rejony, powstały pewne szkody w osadzie, ale dzisiaj po zniszczeniach nie ma śladu.

Rekonstrukcja objęła odtworzenie bramy z wieżą, pomostu oraz ogrodzenia. Domostwa nie zostały jednak odbudowane, jedynie miejsca, w których stały, wydzielono belkami. Oznaczono także teren dawnego cmentarza położonego poza wałam grodu.

Potrzeba więc wyobraźni, aby przywołać średniowieczny wygląd osady, co młodszym dzieciom może sprawiać pewne problemy. Tablice informacyjne na temat Grodziska Raciąż czy dawnych budynków pomagają tylko w pewnym stopniu. Miejmy nadzieję, że w niedalekiej przyszłości zostanie postawiona chociaż jedna chałupa.

Na nas wrażenie zrobiło już samo podejście do osady - kładką przerzuconą nad jeziorem.

Masywna brama z wieżą także nam się bardzo spodobała. Doceniamy trud i wysiłek włożony w rekonstrukcję Kasztelanii, dlatego gorąco polecamy wycieczkę do dawnego Grodziska Raciąż. To nasze dziedzictwo narodowe i niewiele takich miejsc. Poza tym wejście jest darmowe i zwiedzanie może odbywać się bez ograniczeń czasowych.

4. Przydatne informacje - jak dojechać do Grodziska Raciąż?

Dojazd do Grodziska jedynie samochodem, ewentualnie rowerem. Najlepiej jechać od strony Tucholi i kierować się na wioskę o tej samej nazwie - Raciąż. W pewnym momencie zobaczymy tablice informacyjne i drogowskazy. Kasztelania położona jest kilka kilometrów za wioską Raciąż. Z drogi asfaltowej wjeżdża się na betonowe płyty, a ostatnie kilkaset metrów pokonuje się polną drogą. Przed 2017 r. tereny te były mocno zalesione, obecnie z powodu pamiętnej nawałnicy, duże połacie lasów puste. Przed jeziorem jest miejsce parkingowe na 4-5 samochodów. Niedaleko parkingu ustawiono drewniane stoły z miejscami do siedzenia, a w Grodzisku jest kilka drewnianych ławek.

Co ciekawe dzisiaj sama osada znajduje się w granicach woj. kujawsko-pomorskiego, ale jezioro leży w woj. pomorskim.